लुम्बिनी फ्रिडम मिडिया प्रा.लि द्वारा संचालित
हरेक वर्ष मे ३ का दिन विश्वभर “विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस” मनाइन्छ। लोकतान्त्रिक समाजको आधार स्तम्भका रूपमा रहेको स्वतन्त्र प्रेसको महत्वलाई स्मरण गर्दै पत्रकारिता क्षेत्रका चुनौती, अवसर र दायित्वबारे बहस गर्ने उद्देश्यले यो दिवस मनाउने गरिन्छ। सत्य, निष्पक्षता र स्वतन्त्रतामाथि आधारित पत्रकारिताले मात्रै नागरिकलाई सही सूचना दिन सक्छ र लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउन सक्छ। त्यसैले प्रेस स्वतन्त्रता कुनै पत्रकारको मात्र अधिकार नभई सम्पूर्ण नागरिकको सूचनाको अधिकारसँग जोडिएको विषय हो।
आजको डिजिटल युगमा सूचना प्रवाह तीव्र बनेको छ। सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन पोर्टल र डिजिटल माध्यमको विस्तारसँगै समाचार केही सेकेन्डमै विश्वभर फैलिने अवस्था छ। तर, यही सहजतासँगै गलत सूचना, भ्रामक सामग्री र अपुष्ट समाचारको जोखिम पनि बढेको छ। यस्तो अवस्थामा पत्रकारिता क्षेत्रले सत्यतथ्य, सन्तुलन र जिम्मेवारिता झन् बढी पालना गर्न आवश्यक भएको छ। समाचारलाई छिटोभन्दा पनि सही र विश्वसनीय बनाउनु आजको मुख्य चुनौती बनेको छ।
प्रेस स्वतन्त्रताको अर्थ अराजकता होइन। स्वतन्त्र प्रेसले राज्य, समाज र जनताप्रति उत्तरदायी भएर तथ्यमा आधारित सामग्री प्रस्तुत गर्नुपर्छ। पत्रकारले कुनै राजनीतिक दबाब, आर्थिक प्रभाव वा व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर काम गर्न सक्नुपर्छ। जब पत्रकारिता निष्पक्ष र स्वतन्त्र हुन्छ, तब मात्र समाजमा सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम हुन्छ।
नेपालको सन्दर्भमा हेर्दा संविधानले पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रताको ग्यारेन्टी गरेको छ। संविधानले प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई मौलिक अधिकारका रूपमा सुनिश्चित गरेको भए पनि व्यवहारमा पत्रकारहरू अझै विभिन्न चुनौतीसँग जुधिरहेका छन्। समाचार संकलनका क्रममा धम्की, दबाब, आक्रमण तथा आर्थिक असुरक्षा जस्ता समस्या अझै कायम छन्। विशेषगरी मोफसलमा कार्यरत पत्रकारहरू सीमित स्रोत–साधन र जोखिमपूर्ण वातावरणमा काम गर्न बाध्य छन्। यस्ता समस्याले स्वतन्त्र पत्रकारितामाथि प्रत्यक्ष असर पार्ने गर्दछ।
प्रविधिको विकाससँगै “क्लिकबेट पत्रकारिता” र अपुष्ट सामग्री प्रकाशन गर्ने प्रवृत्ति पनि बढ्दो छ। केही सञ्चार माध्यमले प्रतिस्पर्धाका नाममा सत्यभन्दा सनसनीलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्। यसले पत्रकारिताप्रतिको जनविश्वास कमजोर बनाउने खतरा बढाएको छ। त्यसैले सञ्चार माध्यमले पत्रकारिताको आचारसंहिता पालना गर्दै सत्य र तथ्यमा आधारित सामग्री प्रकाशन गर्नुपर्ने आवश्यकता अझ बढेको छ।
विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवसले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—स्वतन्त्र प्रेस बिना लोकतन्त्र सुदृढ हुन सक्दैन। प्रेस स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्नु सरकार, सञ्चार संस्था, नागरिक समाज र आम नागरिक सबैको साझा दायित्व हो। पत्रकार सुरक्षित भए मात्र सत्य सुरक्षित हुन्छ, र सत्य सुरक्षित भए मात्र लोकतन्त्र बलियो हुन्छ।
यस अवसरमा सम्पूर्ण सञ्चारकर्मी, पत्रकार तथा प्रेस स्वतन्त्रताको पक्षमा आवाज उठाउने सबैप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै निष्पक्ष, सत्यतथ्य र स्वतन्त्र पत्रकारिताको अभ्यासलाई अझ सशक्त बनाउन आवश्यक छ। प्रेस स्वतन्त्रताको रक्षा गर्दै जिम्मेवार पत्रकारितालाई प्रवर्द्धन गर्नु आजको समयको अपरिहार्य आवश्यकता हो।
कमेन्ट गर्नुहोस्