रातो तारा, Generation Z र नेपाली राजनीतिक

लेखक: संदीप सापकोटा

नेपालको राजनीति सदैव उतार-चढावको सागरमा डुबिरहेको छ। राजा, पार्टी, संघीय संरचना, जनआन्दोलन र चुनावीय प्रणालीले यो देशलाई बारम्बार नयाँ मोडमा पुर्‍याइरहेको छ। तर यद्यपि संविधान, लोकतन्त्र र संघीयता आएका छन्, मुख्य समस्या भनेकै राजनीतिक स्थिरता, भ्रष्टाचार, अवसर असमानता, वर्गभेद र युवा सशक्तिकरणको कमी हो। Generation Z, जसको जन्म सन् 1997–2012 बीच भएको हो, यो सबै प्रत्यक्ष देखिरहेको छ। उनीहरू डिजिटल युगका सन्तान हुन्, तर उनीहरूको चेतना मात्र प्रविधिमा सीमित छैन; उनीहरू राजनीतिक, सामाजिक र सांस्कृतिक प्रश्नहरूमा पनि सजग छन्। नेपालका राजनीतिक दलहरू धेरै परम्परागत र समयसापेक्ष नदेखिने प्रवृत्ति राख्छन्।

चुनावी नाटक, सत्ता हस्तान्तरण र घोषणाहरू जनताले अपेक्षा गरेका न्याय, अवसर र समानताको लागि पर्याप्त छैनन्। राजधानी र ग्रामीण भेगबीचको विभाजन, स्थानीय प्रशासनको कमजोर कार्यान्वयन, युवा रोजगारीमा असमानता, शिक्षामा व्यापारीकरण, स्वास्थ्य र सामाजिक सुरक्षामा पहुँचको भेदभाव – यी सबैले युवालाई असन्तुष्ट बनाएको छ। उदाहरणका लागि, काठमाडौंको सडकमा बसोबास गर्ने युवा बिहानदेखि साँझसम्म विभिन्न कफी शप, हलवाई, डिजिटल सेवा वा अस्थायी रोजगारमा लाग्छन्। उनीहरू शिक्षित, सृजनात्मक र मेहनती छन्, तर समाजले उनीहरूको श्रमलाई उचित मूल्याङ्कन गरेको छैन। त्यस्तै, गाउँघरका कृषक युवाहरूको उत्पादन र श्रमको मूल्य न्यून छ, र उनीहरूका अनुभवले देखाउँछ कि लोकतन्त्र र संविधानले मात्रै समस्या समाधान गर्दैन।

राजनीतिक नाटक मात्र होइन, सांस्कृतिक र सामाजिक जागरण पनि यस पुस्ताका मुख्य चुनौतीहरू हुन्। युवा पुस्ताले बुझ्नुपर्छ कि परिवर्तन केवल चुनाव वा सडक आन्दोलनबाट मात्र सम्भव छैन; यसले नाटक, कला, साहित्य, डिजिटल प्लेटफर्म र सामाजिक अभियान मार्फत जनचेतना सिर्जना गर्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, सामाजिक सञ्जालमा भेरिएबल अभियान, डिजिटल शिक्षा, नाट्य र सांगीतिक कार्यक्रमहरू युवामा जागरूकता बढाउने शक्तिशाली उपकरण बनेका छन्। वर्गसंघर्ष, नेपालमा अझ स्पष्ट छ। मजदुर र मालिक, किसान र जमिन्दार, उत्पादनकर्ता र उद्योगपति बीचको असमानता यथार्थमा देखिन्छ। Generation Z ले यो प्रत्यक्ष अनुभव गरेको छ। उनीहरू बुझ्न थालेका छन् कि व्यक्तिगत सफलता पर्याप्त छैन; सामूहिक चेतना र संघर्ष जरुरी छ। राजनीतिक दलले मात्र परिवर्तन ल्याउन सक्दैन, तर युवा चेतना, संगठन र आन्दोलनले प्रणालीलाई सचेत बनाउन सक्छ।

नेपालमा राजनीतिक स्थिरता प्राप्त गर्ने उपायहरू अझै अधुरो छन्। संविधान र संघीय संरचना आए पनि, कार्यान्वयनको खाँचो छ। पार्टीहरूले चुनावमा मात्र ध्यान दिन्छन्, तर युवाको सशक्तिकरण, रोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्य सुधारमा पर्याप्त पहल गर्दैनन्। भ्रष्टाचार, पक्षपात, जातीय र सामाजिक भेदभाव अझै विद्यमान छ। यसले नयाँ पुस्तामा निराशा र असन्तोष बढाएको छ। Generation Z को भूमिका अब निर्णायक छ। उनीहरूले बुझ्नुपर्छ कि डिजिटल प्लेटफर्म मात्र मनोरञ्जनको माध्यम होइन; यो सामाजिक चेतना र राजनीतिक जागरणको उपकरण पनि हो। सामूहिक अभियान, नीति सुधार, सामाजिक परियोजना र साझा उत्पादन प्रक्रियाले मात्र न्याय र समानताको मार्ग खुल्छ। नाटक, साहित्य, गीत, भिडियो र ब्लगिङ् मार्फत विचार र चेतना फैलाउन सकिन्छ।

सांस्कृतिक दृष्टिले, नेपाली समाज अझै परम्परागत संरचनामा आधारित छ। तर नयाँ पुस्ताले परम्परागत मूल्य र आधुनिक जीवनशैलीबीचको सन्तुलन मिलाउनुपर्छ। जात, धर्म, क्षेत्र र आर्थिक स्थिति अनुसार भेदभाव कम गर्दै समान अवसर र पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। यो कार्य केवल सरकार वा पार्टीको जिम्मेवारी होइन; यो हरेक युवाको जिम्मेवारी पनि हो। राजनीतिक नाटकीयता अझै जीवित छ। सत्ता हस्तान्तरण, चुनावी घोषणाहरू, सडक आन्दोलन र आन्दोलनकारीहरूको भूमिका नेपाली राजनीतिमा लगातार देखिन्छ। तर वास्तविक परिवर्तन तब मात्र सम्भव छ जब युवा पुस्ताले सामूहिक चेतना, संगठन, आंदोलन र सांस्कृतिक जागरणलाई एकीकृत गर्छ। त्यसैले Generation Z ले डिजिटल सञ्जाल, सामाजिक अभियान, सांगीतिक, नाट्य र साहित्यिक माध्यमहरू मार्फत न्याय र समानताको लागि आवाज उठाउनुपर्छ।

रातो तारा अब केवल प्रतीक मात्र होइन; यो साझा चेतना, क्रान्ति र भविष्यको विश्वास हो। यो भविष्य यस्तो हुनेछ: शिक्षा साझा सम्पत्ति, स्वास्थ्य मानव अधिकार, उद्योग र प्रविधि समाजको सम्पत्ति, श्रमको मूल्य न्यायसंगत, युवा सहभागिता र पारदर्शिता, प्रविधि र विज्ञान मानव कल्याण र सामाजिक सुधारको लागि। Generation Z को आँखामा दुई तारा चम्किरहेका छन्: मोबाइल र डिजिटल मनोरञ्जनको तारा र रातो आकाशमा स्वतन्त्रता र न्यायको तारा। Generation Z को हरेक चेतनशील मन अब रातो तारा बन्न सक्छ, जसले अँध्यारो पूँजीवादलाई उज्यालो समाजवादमा रूपान्तरण गर्नेछ। यसले न केवल आर्थिक र सामाजिक संरचनामा सुधार ल्याउँछ, तर सांस्कृतिक, नाट्य र सामाजिक जीवनमा पनि चेतना र सहभागिता अभिवृद्धि गर्दछ।

गाउँघरमा, शहरका सडकमा, विश्वविद्यालयका कक्षामा, डिजिटल प्लेटफर्ममा, युवा पुस्ता आफ्नो क्षमता, चेतना र अधिकारको लागि उठिरहेका छन्। नाटक र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले चेतना फैलाउन ठूलो भूमिका खेल्छ। उदाहरणका लागि, काठमाडौँको खुला मञ्चमा विभिन्न राजनीतिक नाटकहरू प्रदर्शन गरेर युवाहरूमा समानता र न्यायको सन्देश प्रवाह गरिएको छ। त्यसैगरी, ब्लग, भिडियो, पोडकास्ट र डिजिटल अभियानले जनचेतना बढाइरहेका छन्।वास्तविक जीवनका उदाहरणले देखाउँछन् कि जब उत्पीडित वर्गले आफ्नो शक्ति बुझ्छ, तब मात्र सामाजिक परिवर्तन सम्भव हुन्छ। मजदुर, कृषक र विद्यार्थीले साझा अभियान मार्फत आफ्नो अधिकार सुरक्षित गर्ने प्रयास गर्दा समाजमा स्पष्ट सकारात्मक परिवर्तन देखिन्छ। तर पार्टीहरू र सरकारको भूमिका अझै असन्तोषजनक छ। भ्रष्टाचार, पक्षपात र अवसर असमानता कायम छ। यसैले मुख्य समस्या (Promukh Samasya) केवल प्रणालीगत होइन; यो युवा चेतना, संगठन, सांस्कृतिक जागरण र लोकतान्त्रिक अभ्याससँग पनि सम्बन्धित छ।

सत्य के हो भने Generation Z अब केवल दर्शक होइन, उनीहरू भविष्यका निर्माता हुन्। उनीहरूले चेतना, संगठन, आन्दोलन र सांस्कृतिक अभियानमार्फत वास्तविक परिवर्तन ल्याउन सक्छन्। डिजिटल प्लेटफर्म, सामाजिक मञ्च, नाट्य र साहित्यको माध्यमले उनीहरूले जनचेतना फैलाउन सक्छन्। यसले राजनीतिक नाटकीयता, सांस्कृतिक चेतना र सामाजिक न्यायको मार्ग प्रशस्त गर्छ। नेपालको राजनीतिक स्थिरता, भ्रष्टाचार न्यूनीकरण, अवसर समानता, युवा सशक्तिकरण र सांस्कृतिक जागरणका लागि अब यो पुस्ताको सक्रिय भूमिका आवश्यक छ।रातो तारा अब केवल खगोलमा देखिने संकेत मात्र होइन; यो प्रत्येक चेतनशील युवा मनमा बल्दो प्रतीक बनेको छ। यो समय परिवर्तनको, चेतनाको र न्यायको हो। Generation Z को हरेक युवा अब नेतृत्व, संगठन, आन्दोलन र सांस्कृतिक सृजनात्मकतामा सहभागी भएर देशको भविष्यलाई उज्यालो बनाउने समय आएको छ।